Listopad

Drzewa i krzewy owocowe

Jeżeli liście z wiśni, czereśni i brzoskwiń opadły, opryskujemy je przeciwko rakowi bakteryjnemu, natomiast brzoskwinie dodatkowo przeciwko kędzierzawości liści preparatem Miedzian 50 WP w temperaturze powyżej 6°C.

Jeżeli pogoda nie będzie wietrzna i deszczowa możemy opryskać drzewa olejem mineralnym, aby zniszczyć zimujące jaja mszyc i miodówek.pamiętajmy też o "przeglądzie" starszych drzew. Usuwamy z pni rakowate narośla, a rany smarujemy maścią ogrodniczą.
Młode drzewka ściółkujemy, przywiązujemy do palików,  zabezpieczamy siatką przeciwko królikom, zającom i innym zwierzętom mogącym uszkodzić drzewko.
Listopad jest również odpowiednim momentem na sprawdzenie stanu roślin szpalerowych jak winorośla, jeżyny czy maliny. Naprawiamy znalezione uszkodzenia. Pędy winorośli zdejmujemy z rusztowania, po którym się pięły, kładziemy płasko na ziemi, przykrywamy liśćmi lub słomą i przysypujemy 20 cm warstwą ziemi.
Zbieramy i usuwamy porażone owoce i liście - resztki roślinne najlepiej spalić. Sprawdzamy również stan przechowywanych owoców – zepsute usuwamy. Usuwamy suche gałęzie z drzew. Są kruche i wiatr łatwo może je złamać, co naraża na zniszczenie sąsiednie rośliny.

Sadzenie, wysiew, rozmnażanie

Na początku miesiąca możemy posadzić jeszcze młode drzewka oraz krzewy agrestu, malin, jeżyn i porzeczek

Cięcie i formowanie

Po posadzeniu krzewów wycinamy z nich najsłabsze pędy, natomiast najsilniejsze i najzdrowsze pędy skracamy.

Rośliny rabatowe

Glebę na rabatach dobrze przekopujemy, nawozimy dobrze rozłożonym obornikiem lub kompostem i pozostawiamy w bryłach. Jeżeli nie zrobiliśmy tego wcześniej zbieramy, czyścimy i suszymy kołki, paliki i podpory.

Nowo posadzone rośliny obsypujemy i zabezpieczamy na zimę. Karpy dali i złocieni, bulwy begonii bulwiastej, ismeny, pacioreczników (kanny), które składujemy w garażu czy piwnicy wymagają sprawdzenia, czy nie są porażone przez choroby, czy szkodniki. Jeżeli takie znajdziemy, usuwamy, na pozostałych zdrowych możemy zastosować sypki środek grzybobójczy. Torf stosowany do przesypywania powinien być lekko wilgotny

Sadzenie, wysiew, rozmnażanie

W listopadzie okrywamy agrowłókniną lub gałązkami drzew iglastych wszystkie delikatne byliny oraz te, które posadziliśmy tego roku. Można do tego użyć również piasku, mchu czy trocin. Takie zabezpieczenie uchroni je przed mrozem jak i wysychaniem podłoża. Palimy chwasty, jak i zgrabione opadłe liście.
W listopadzie możemy jeszcze podzielić i przesadzić konwalie. Bulwy mieczyków przygotowujemy do wysadzenia na wiosnę- oddzielamy bulwy przybyszowe, stare i chore wyrzucamy, a zdrowe składamy w chłodnym miejscu (ok. 5-8°C) i przewiewnym, żeby nie pleśniały. Cebule, bulwy i kłącza mieczyków, acidantery, iksji i neriny należy składować na sucho.
Siewki w szklarni sadzimy do przygotowanych doniczek.

Rośliny skalne i wodne

Ograniczamy ilość pokarmu rybom z dużych zbiorników, żeby resztki nie pozostawały w zbiorniku. Przestajemy karmić, gdy temperatura spada poniżej 12 -100C. Ryby i rośliny z małych i średnich zbiorników przenosimy do akwarium, zapewniając im dobre oświetlenie.

Pamiętajmy o usuwaniu opadłych liści ze zbiorników wodnych, owoce, gnijące rośliny wodne i padłe zwierzęta.

Wylewamy wodę z małych i średnich zbiorników – jeśli zbiornik jest wyciągany przenosimy go do suchego pomieszczenia, a zbiorniki zamontowane na stałe przykrywamy deskami i wypełniamy liśćmi, trocinami lub ciętą słomą. Z dużych zbiorników, które mają powyżej 100 cm głębokości przenosimy ryby i rośliny do akwarium, spuszczamy około 2/3 objętości, wybieramy muł i resztki roślin, czyścimy brzegi i dno zbiornika, przycinamy silnie rozrośnięte rośliny, uzupełniamy wodę i wpuszczamy ryby.

Listopad to również ostatni moment na demontaż  wszystkich urządzeń z oczka wodnego i basenów. Zimę powinny spędzić zanurzone w wodzie w garażu lub piwnicy.

Pomyślmy również o zamontowaniu specjalnych pływaków czy styropianowe przeręble – ułatwią rybom oddychanie w czasie zimy

Warzywa i zioła

Głęboko przekopujemy glebę i pozostawiamy w bryłach. Po zebraniu warzyw musimy  usunąć z zagonów resztki roślin i chwasty.
Przykrywamy agrowłókniną warzywa zimowe (brukselka, roszponka, szpinak, botwina). 

Sadzenie, wysiew, rozmnażanie

Jeżeli chcemy mieć warzywa wcześniej o około dwa tygodnie w przyszłym roku na wiosnę, warto wysiać je już w listopadzie dopóki ziemia nie jest jeszcze zamarznięta. Nadają się do tego marchewka, pietruszka, cebula czy koper. Przygotujmy w ogrodzie miejsce do ich siewu. Przekopaną i odpowiednio nawiezioną grządkę wyrównujemy starannie grabiami i wyznaczamy rzędy pod siew. Nasiona siejemy zanim jeszcze gleba zamarznie, ale jak najpóźniej aby nie zdążyły wykiełkować przed zimą. Zaczną rosnąć już w marcu, gdy temperatura się trochę podniesie. Wysiane w ten sposób nasiona szybko zakiełkują wiosną zwłaszcza na  lekkich, szybko nagrzewających się glebach

Trawnik

Czyścimy i konserwujemy kosiarki i inne narzędzia do pielęgnacji trawnika. Wylewamy paliwo ze zbiorników kosiarek spalinowych, noże odkręcamy, czyścimy, ostrzymy i konserwujemy przed ponownym dokręceniem.

Przygotowujemy glebę pod nowy trawnik, przekopujemy ją głęboko, pozostawiamy w bryłach. Poprawiamy i tworzymy drenaż i odpływ wody z trawnika.

Jeżeli listopad jest wyjątkowo mokry i zimny unikajmy chodzenia po trawniku. Udeptywanie może uszkodzić murawę oraz pogarsza stosunki wodno-powietrzne w glebie. 

Drzewa, krzewy, pnącza

Z drzew liściastych opadają ostatnie liście. Możemy je wykorzystać jako ściółkę lub jako dodatek do kompostu, jeśli nie są porażone przez choroby. Jeżeli zaobserwowaliśmy jakieś objawy chorób w ciągu lata lub wczesnej jesieni, liście i zepsute owoce należy regularnie wygrabywać spod roślin i palić. Porażone fragmenty roślin są najczęstszą przyczyną chorób roślin w przyszłym sezonie wegetacyjnym.

Jałowce kolumnowe owijamy sznurkiem. Na niektórych krzewach ozdobnych (jarzębina, kalina, berberys i irga) zostały jeszcze kolorowe owoce. Delikatne krzewy zabezpieczamy przed mrozem matami słomianymi. Ochraniamy przed mrozem krzewy róż formując chochoły,  okrywając ziemią, piaskiem, mchem, trocinami lub gałązkami drzew iglastych

Sadzenie

Dopóki ziemia nie jest zamarznięta, możemy sadzić drzewa i krzewy z bryłą korzeniową - pamiętajmy jednak o zabezpieczeniu ich przed mrozem.
W listopadzie pobieramy zdrewniałe sadzonki krzewów liściastych, takich jak jaśmin nagokwiatowy czy ligustr. Kończymy wysadzanie nowych żywopłotów, wrzosów i wrzośców. Pobieramy również sadzonki korzeniowe sumaka octowca, aralii.

Sadzimy nowe pędy róż. Po posadzeniu obficie podlewamy i obsypujemy ziemią, aby zabezpieczyć krzewy przed zimą. Róże pnące sadzimy około 30 cm od ściany czy płotu,  palikujemy je lub przywiązujemy po posadzeniu.

Cięcie i formowanie

Usuwamy uschnięte gałęzie drzew i krzewów.

Przysłowia listopadowe

Na Wszystkich Świętych od zrębu utnij gałąź dębu: jeśli soku nie ma, będzie tęga zima.

We Wszystkich Świętych, gdy się deszcz rozpada, może słota potrzymać do końca listopada.

Wszyscy Święci niezgodą, wiatry ze śniegiem przywiodą.

Czasy niekiedy bywają, że Wszyscy Święci w bieli przybywają.

Gdy na Wszystkich Świętych ziemia mrozem skrzepła, to gadają ludzie starzy, że zima będzie ciepła.

Jeśli śnieg na Wszystkich Świętych zawiedzie, to święty Marcin (11.11) na białym koniu przyjedzie.

Na Wszystkich Świętych ziemia skrzepła, to będzie zima ciepła, a jak deszcz, to trzeba będzie za piec wleźć.

Na Wszystkich Świętych mróz, na Boże Narodzenie zima i susz.

Na Wszystkich Świętych zima jeszcze nie gościna.

Na Wszystkie Świątki zimy początki: śniegu, lodu kobiałeczkę, ale i ciepła troszeczkę.

Około dni Wszystkich Świętych zimę poznasz z drzew naciętych:ˇ Jeśli bowiem jodła sucha, nie bardzo trzeba kożucha.ˇ Jeśli mokra - mroźna zima przez długie czasy potrzyma.

Buk im suchszy - suchsze mrozy.ˇ Wilgotny - mokry czas wróży.

Po Wszystkich Świętych, gdy się deszcz rozpada, może słota potrzymać aż do końca listopada.

Po Wszystkich Świętych słota, przez cały miesiąc błota.

Wszyscy Święci gdy jasnością nas uraczą, a Zaduszki (02.11) nie popłaczą,Marcin (11.11) nam też nie zsiwieje, wówczas bracie miej nadzieję, że na Ofiarowanie (21.11) masz piękne zaranie, na Niepokalaną (08.12) rzeki nam nie staną, a tak do Wilii na to dotrwa babskie lato.

Wszyscy Święci - śnieg się kręci, a w Zaduszki (02.11) - dżdży jak ze strużki.

Jak listopad ciepły - marzec mrozem przewlekły. Gdy listopad mroźny, to lipiec nie groźny

Kiedy swego czasu goły las nastaje, święty Hubert z lasu cały obiad daje.

Jaki listopad trzeci, taki marzec się kleci.

Deszcz z początkiem listopada, mrozy w styczniu zapowiada

Deszcze listopadowe budzą wiatry zimowe.

Gdy w listopadzie gawrony gromadnie latają, deszcze albo śniegi zapowiadają

Gdy w listopadzie liść na szczytach drzew się trzyma, to w maju na nowe liście spadnie jeszcze zima.

Pogoda listopadowa taka jak Tytusowa (04.01).

W listopadzie kapusty pełne kadzie.

Jaki listopad, taki będzie marzec, prorokuje stuletni starzec.

Jaka pogoda listopadowa, taka i marcowa.

Kiedy zima w listopadzie, jeszcze w kwietniu zimno się kładzie

Kwitną drzewa w listopadzie, zima aż do maja będzie.

Gdy łagodna jesień trzyma, będzie krótka, ostra zima

Od świętej Genowefy listopad swój początek bierze.

W listopadzie goło w sadzie.

Listopad marcowi za rodzica służy i marcowe psoty wróży

Gdy w listopadzie wody się podniosą, to snadź w zimie deszcze roszą

Gdy mróz na świętego Marcina, będzie tęga zima.

Jeśli na Marcina sucho, to Gody (25.12) z pluchą.

Na dzień świętego Marcina lepsza gęś, niźli zwierzyna.

Od świętego Marcina zima się zaczyna.

Chmurny Marcin chętnie przyprowadza łagodną zimę, mrozy straszne zgładza.

Gdy liście przed Marcinem nie opadają, to mroźną zimę przepowiadają.

Gdy Marcin w śniegu przybieżał, całą zimę będzie w nim leżał.

Gdy Marcinowa gęś po lodzie, będzie Boże Narodzenie po wodzie.

Jak Marcin na białym koniu przyjedzie, to ostrą zimę przywiedzie.

Jak pierś z Marcinowej gęsi sina, to będzie sroga zima, a jak biała - to nie będzie statkowała.

Jaki dzień na Świętego Marcina, taka będzie cała zima.

Jak Marcin z chmurami niestateczna zima przed nami.

Jeśli mglisto na Marcina, będzie lekka zima, Marcinowa zaś pogoda, mrozów zimie doda.

Jeśli na Marcina wiatr z południa wieje, lekkiej zimy daje nadzieje.

Jeśli śnieg spadnie na świętego Marcina, to będzie wielka zima.

Na świętego Marcina najlepsza gęsina: patrz na piersi, patrz na kości, jaka zima nam zagości.

Zazwyczaj tak bywało, że święty Marcin okrywa swego płaszcza połą oziminę gołą.

Jaka pogoda w listopadzie służy, taka na marzec się wróży.

Witold w listopadzie grzmi, rolnik wiosną śni.

Na Stanisława Kostkę ujrzysz śniegu drobnostkę, a na Ofiarowanie (21.11) przydadzą się sanie.

Jeśli kret w listopadzie jeszcze późno ryje, na Nowy Rok komar wpadnie w bryję.

Listopad ciecze, marzec nie podpiecze.

Deszcz w połowie listopada , tęgi mróz w styczniu zapowiada.

Deszcz w Marka, Ziemia w lecie jak skwarka

W połowie listopada deszczy, w połowie stycznia trzeszczy.

Od świętej Salomei zima jest w nadziei.

Gdy listopad z deszczami, grudzień zwykle z wiatrami

Na świętą Elżbietę bywa śnieg nad piętę.

Święta Elżbieta - śniegiem pokryta.

Zjawia to Elżbieta święta, czy ta zima będzie cięta.

W listopadzie mróz, szykuj w marcu wóz.

Dwudziesty pierwszy listopada pogodę zimy zapowiada.

Gdy pogoda w Ofiarowanie, ostra zima nastanie.

Jaka pogoda w Ofiarowanie służy, taka się na całą zimę wróży

Gdy na świętą Cecylię grzmi, rolnikom o dobry roku śni.

Święto Cecylii jesień nam umili.

Patrz dzień 23 listopada, gdy nie leci śnieg ani deszcz - czasy mroźne z zimą nastają nie późne, a kiedy zaś w ten dzień deszcze - większe będą w zimie jeszcze.

Święta Katarzyna śluby ucina.

Jak się Katarzyna głosi, tak się Nowy Rok nosi.

Katarzyna dzień jaki, cały grudzień taki

Kiedy w świętą Katarzynę lód nie stanie, to gotuj sanie.

Lepsza Kaśka spracowana, niż Anulka wychuchana.

Mądra Kaśka, ale sobie: jeszcze pół garnka ma, a już skrobie.

Od świętej Katarzyny nie prześladuj już zwierzyny.

Po świętej Katarzynie pomyśl o pierzynie.

Święta Katarzyna adwent rozpoczyna.

Święta Katarzyna śmiechem, święty Andrzej grzechem.

Wtedy Kaśkę za mąż dają, jak się o nią pytają.Kiedy w chłodną

W Katarzynę z nieba nic nie spadnie, będzie w przyszłym lutym chyba jeszcze ładniej.

Na Katarzynę gęś po wodzie, Boże Narodzenie po lodzie.

Na Katarzynę schowaj się pod pierzynę.

Święta Katarzyna pokazuje, jaką pogodę nam styczeń zgotuje

W jesieni zając kożuch na chropawy w niedługim czasie nos twój jest sinawy

Gdy zbyt długo złota jesień trzyma nagle przyjdzie zima

Kiedy Zdzisiek rano szroni zima jest w zasięgu dłoni

Gdy święty Andrzej ze śniegiem przybieży sto dni śnieg w polu leży